Wednesday, 19 September 2018

F Free Platform

Գազն ու լույսը՝ թանկ, գրպաններս՝ դատարկ

Անցած շաբաթ Հայաստանի խորհրդարանը սկսել էր 2018թ. պետական բյուջեի քննարկումները: Դատելով այդ քննարկումներից եւ բյուջեում բերված թվերից, կառավարության միակ հույսը դարձյալ երկրի բնակչությունից փող կլպելն է: Ժողովուրդը կրկին պետք է վճարի իշխանությունների անարդյունավետ տնտեսական քաղաքականության համար: Եվ քանի որ ձմեռվա շեմին ենք, որը, համաձայն որոշ կանխագուշակումների, խստաշունչ է լինելու, դիտարկենք էներգետիկ ոլորտի վիճակը:

Այսօրվա դրությամբ Հայաստանում արտադրվող էներգիայի միակ աղբյուրը հիդրոէլեկտրակայաններն են: Մնացածը ներմուծվում է այլ երկրներից: ԱԷԿ-ի վառելիքը գալիս է Ռուսաստանից, ջերմային էլեկտրակայանների համար պահանջվող գազը՝ նույնպես Ռուսաստանից: Հայաստանի շրջափակման եւ մոտ ապագայում այն ճեղքելու հույսի բացակայության պայմաններում երկաթուղին չնչին դեր է խաղում երկրի ներսում: Բեռներ փոխադրող հիմնական տրանսպորտային միջոցները ավտոմեքենաներն են: Որքան շատ են ապրանքների արտադրության եւ դրանց մատակարարման համար պահանջվող էներգիայի ծախսերը, այնքան մեծ է ապրանքների ինքնարժեքը: Որոշ դեպքերում տրանսպորտի ծախսերը հասնում են մինչեւն ապրանքի արժեքի 50 տոկոսին: Եթե ապրանքի ինքնարժեքը բարձր է, պարզ է, որ չի կարող մրցակցել նմանատիպ ապրանքներ արտադրողների հետ` ինչպես արտաքին շուկաներում, այնպես էլ Հայաստանում:

Հայաստանը էներգապես կախված է Ռուսաստանից, քանի որ ոլորտի ողջ ենթակառուցվածքը նրան է պատկանում: Գազ եւ բենզին ստանում ենք բացառապես Ռուսաստանից՝ չնայած հարեւան Իրանը մեզ ավելի էժան գազ է առաջարկում, իսկ Եվրոպան ու Միացյալ Նահանգները խորհուրդ են տալիս դիվերսիֆիկացնել էներգետիկ ոլորտը, զարգացնել վերականգնվող էներգիայի սեփական աղբյուրները: ԱՄՆ-ը Հայաստանին առաջարկել է 8 մլրդ դոլարի ներդրում Հայաստանի էներգետիկ ոլորտում: Բայց այս խնդրով լրջորեն զբաղվելու փոխարեն, ՀՀ բնապահպանության եւ բնական պաշարների փոխնախարար Հայկ Հարությունյանը ԱԺ-ում իրեն ուղղված հարցին, թե արդյո՞ք քայլեր ձեռնարկվում են այդ գումարները ներգրավելու համար, «դժվարացավ» պատասխանել, քանի որ... «չեմ կարողանում հիշել, թե ինչ նպատակով էին այդ գումարներն առաջարկվել»: Այժմ հանրությունն է դժվարանում մեկնաբանել նմանօրինակ պատասխանը` դիլետանտությո՞ւն, բացարձակ անգրագիտությո՞ւն, թե՞ ազգային շահերի սաբոտաժ:

Մեզ համար գոյություն ունի գազի մեկ գին՝ դա այն գինն է, որը Հայաստանի քաղաքացիներս վճարում ենք ռուսական «Գազպրոմ»-ին եւ «Գազպրոմ Արմենիա»-ին, որի նույն «Գազպրոմ»-ն է՝ իր 100 տոկոս բաժնետոմսերով, միայն գտնվելու վայրը Հայաստանում է: Գազի գինը թելադրում են այս կազմակերպությունները: Հնարավոր է, որ այդ գնի վրա ազդում են նաեւ մեր կառավարության եւ օլիգարխների շահերը, որոնք ունեն իրենց բիզնես-հետաքրքրությունները: Ի դեպ, Ուկրաինան հրաժարվել է ռուսական գազից, որը ՌԴ-ն առաջարկում էր այն գնով, որով ստանում է ՀՀ տարածքում գործող ռուսական ընկերությունը: Վերջերս Դմիտրի Մեդվեդեւի՝ Հայաստան կատարած այցի ժամանակ կառավարությունը ուրախությամբ հաղորդեց, որ 2018-ին գազի գինը չի բարձրանա: Սա ժողովրդին մատուցվում է որպես մեծ ձեռքբերում: Մենք գիտենք, թե որքան արժե գազը Հարավային Կովկասում, էլ չենք խոսում մյուս հարեւանների մասին, այդ թվում՝ Իրանի: Տարածաշրջանում ամենից թանկ գազը Հայաստանում է: Այստեղ քաղաքացիները եւ տնտեսվարող սուբյեկտներն ամենաբարձր գինն են վճարում սպառած 1 խորանարդ մետր գազի դիմաց:

Տարբեր աղբյուրներից քաղված տվյալներով ներկայացնենք 2017թ. մեզ հետաքրքրող երկրներում գազի գները՝ վերահաշվարկված դրամով ($ 1 = 480 դրամ):

Հայաստան

139 դրամ

Ռուսաստան

46,74 դրամ

Բելառուս

54,94 դրամ

Ղազախստան  

25,42 դրամ

Ղրղզստան

99,0 դրամ

Իրան

 62,4 դրամ

Վրաստան

83,26 դրամ

Ադրբեջան

 28,25 դրամ

 Ուկրաինա

122,18 դրամ

Այստեղ ներառված են մեր հարեւանները եւ ԵԱՏՄ անդամ երկրները, որոնցից մեկն էլ Հայաստանն է: Ուշադրություն դարձրեք Բելառուսին: Այն ամբողջությամբ, ինչպես եւ մենք, գազը ներմուծում է Ռուսաստանից եւ Եվրասիական տնտեսական միության անդամ է:

Եթե ԵԱՏՄ երկրներում գազի մեկ խորանարդ մետրի միջին գինը 31,775 դրամ է (Ռուսաստան, Բելառուս, Ղազախստան եւ Ղրղզստան), ապա Հայաստանում այն կազմում է 139 ՀՀ դրամ: Ուկրաինան ամբողջությամբ հրաժարվել է ռուսական գազից, եւ այն գնում է եվրոպական գներով: Համեմատե՛ք Հայաստանի գնի հետ: Կարո՞ղ է նման պայմաններում զարգանալ մեր տնտեսությունը՝ անգամ մեկ մաքսային միության սահմաններում: Թող այս հարցին պատասխանի ընթերցողը: Նույնն է պատկերը նաեւ բենզինի հարցում: Երբ բարձրացել էր բենզինի գինը, վարչապետը պատասխանեց, թե բենզինն ամենուր է թանկացել: Որտե՞ղ է այն թանկացել, երբ նավթը գնալով էժանանում է: Ստորեւ բերված աղյուսակում ներկայացված է 1 լիտր բենզինի արժեքը մեզ հետաքրքրող երկրներում.

Հայաստան

420 դրամ

Վրաստան

391 դրամ

Ադրբեջան

326,4 դրամ

Իրան

168 դրամ

Ռուսաստան

331 դրամ

Բելառուս

302,4 դրամ

Ղազախստան  

235,2 դրամ

Ղրղզստան

292,8 դրամ

Հարց է առաջանում. եթե Հայաստանը Եվրասիական տնտեսական միության անդամ է, ինչո՞ւ են հիմնական էներգետիկ ռեսուրսների գները շատ ավելի բարձր, քան միության մնացած երկրներում: Ի վերջո, միասնական մաքսային կանոնների համաձայն, գինը չպետք է այս աստիճան տատանվի: Եթե ԵԱՏՄ-ն ի վիճակի չէ իր անդամներից մեկին ապահովել էներգիայի համարժեք գներով, որոնք կիրառվում են մնացած երկրներում, ապա ինչո՞ւ մեր կառավարությունն այդ հարցը ԵԱՏՄ-ում չի բարձրացնում: Ինչո՞ւ մեր փոխնախարարը «չգիտի» էներգետիկ համակարգում ԱՄՆ 8 մլրդ դոլարի ներդրման պատրաստակամության մասին: Ուրեմն՝ ինչպե՞ս է այս ձմռանը տաքանալու միջին վիճակագրական հայաստանցին, երբ գազն ու հոսանքն այսքան թանկ են, իսկ իր գրպանը՝ դատարկ:

Այս եւ շատ այլ հարցեր լուծելի են: Մենք անլուծելի խնդիրներ չունենք: Միակ անլուծելի խնդիրը մեր մտածելակերպն է: Բոլորս մտածում ենք ոչ թե երկրի բարօրության մասին, այլ՝ այն, թե ինչ կասեն այս աշխարհի հզորները, իսկ եթե նրանց հանկարծ մի բան դուր չգա՞: Մենք դեռ հասու չենք՝ ունենալու այնպիսի պետություն, որը գերակա կհամարի իր ազգային շահերի պաշտպանությունը, այլ ոչ թե կմտահոգվի, թե ինչ կասեն ուրիշները:

 

Կարապետ Կալենչյան

Ռազմավարական եւ ազգային հետազոտությունների հայկական կենտրոն

ՀՀ, Երևան 0033, Երզնկյան 75

Հեռ.՝

+374 10 528780 / 274818

Էլ. փոստ՝

info@acnis.am

Վեբկայք՝

www.acnis.am