Իմ հոդվածներում ես հազվադեպ եմ հղումներ անում տարբեր աղբյուրների, հատկապես Արհեստական բանականության կարծիքներին։ Սակայն երբեմն հանդիպում ես տեքստերի, որոնք, կարծես, գրվել են քեզ համար՝ լիովին համապատասխանելով քո սեփական գաղափարներին։ Նման դեպքերում «ցուցադրվելու» իմաստ չկա. ավելի լավ է՝ պարզապես մեջբերել եւ ներկայացնել պատրաստի հայեցակարգը հետաքրքրված յուրաքանչյուրին։

Վերջին օրերին շատ է խոսվում Հայաստանի իշխանությունների կողմից վարվող քաղաքականության մասին։ Հաշվի առնելով ընտրությունների արդյունքներից հետո ապագա խորհրդարանում ուժերի «մռայլ» հավասարակշռությունը եւ Արթուր Օսիպյանի ձերբակալության շուրջ հասարակական բողոքի զգալի ալիքը, քննարկման կենտրոնում է հայտնվել Հայաստանի Հանրապետության ապագան։ Ժողովրդավարացումից եւ եվրաինտեգրումից բացի, ավելի ու ավելի է խոսվում Հայաստանի ապագաղութացման ուղու մասին։ Եվ առաջարկվում է երկրում ու նրա շուրջ տեղի ունեցող ամեն ինչ դիտարկել հիմնականում այս պրիզմայով։ Հնարավոր է՝ դա ճիշտ է։

Իմ նախորդ գրառման մեջ անդրադարձել էի անկախության հաստատման դժվարություններին։ Մեր դեպքում անկախության հաստատումը, կարծես, «ազգային-ազատագրական շարժում» է նախկին մետրոպոլիսի՝ Ռուսաստանի պահանջների դեմ։ Իմ համառոտ ակնարկը հիմնականում կենտրոնացած էր ինքնիշխան պետության՝ փակ կլանային կառուցվածքի վերածվելու վտանգի վրա՝ բռնապետությանը մոտեցող վարքագծով։ Ես վաղուց եմ նկատել նման հետընթացի ախտանիշները Հայաստանի սոցիալ-քաղաքական կյանքում։

Եթե այդպես է, ապա այդ ախտանիշները պետք է գնահատվեն որպես պետականությանը սպառնացող վտանգ, եւ այն հաղթահարելու մեխանիզմները պետք է ժամանակին ուսումնասիրվեն։ Նման հետազոտություն կատարելիս՝ ես առցանց հանդիպեցի մի հայեցակարգի, որը ստեղծվել էր Արհեստական բանականության կողմից։ Կարծում եմ՝ շատերը կհետաքրքրվեն դրանով։

Այսպիսով.

«Ապագաղութացումը կարող է վերածվել բռնապետության, երբ ներքին բռնապետությունը փոխարինում է տապալված արտաքին վերահսկողությանը։ Ազատություն հռչակող ազատագրական շարժումները հաճախ օգտագործում են «գաղութային ժառանգության» դեմ պայքարը որպես գործիք՝ քաղաքական ընդդիմությունը ճնշելու, իշխանությունը կենտրոնացնելու եւ մարդու իրավունքները սահմանափակելու համար»։ Այս գործընթացը սովորաբար տեղի է ունենում մի քանի հիմնական պատճառներով.

ա/ Իշխանության մենաշնորհ. Ազգային-ազատագրական շարժումը գլխավորող կուսակցությունները կամ առաջնորդները իրենց հայտարարում են ինքնիշխանության միակ պաշտպաններ։ Ցանկացած այլախոհություն հավասարեցվում է դավաճանության կամ նախկին գաղութարարների հետ համագործակցության։

բ/ Քաղաքական վակուում եւ ինստիտուցիոնալ թուլություն. Մետրոպոլիսի հեռանալուց հետո պետական մեխանիզմները հաճախ փլուզվում են։ Քաոսի պայմաններում ավելի հեշտությամբ իշխանության են գալիս բռնի ուժով կարգուկանոն վերականգնելու խոստում տվող ավտորիտար առաջնորդները։

գ/ Առաջնորդի պաշտամունք. Երկիրը անկախության հասցրած ազգային հերոսները ժամանակի ընթացքում կարող են վերածվել ավտորիտար կառավարիչների՝ բոլոր պետական որոշումները սահմանափակելով իրենցով։

դ/ Ներքին թշնամիների փնտրտուք. Ժողովրդի ուշադրությունը տնտեսական եւ սոցիալական խնդիրներից շեղելու համար նոր էլիտաները ստեղծում են «ներքին թշնամու» կերպար (օրինակ՝ այլ էթնիկ խմբերի ներկայացուցիչներ կամ քաղաքական մրցակիցներ)՝ մեղադրելով նրանց նախկին գաղութարարների հետ կապերի մեջ։

ե/ Տնտեսական փլուզում. Արտաքին կապերի կորուստը, անգործունակությունը կամ կոռուպցիան հանգեցնում են կենսամակարդակի անկման։ Իշխանությունը պահպանելու համար կառավարությունը ուժեղացնում է բռնաճնշումները»։

Այս տեքստում շատ ծանոթ բաներ կան։ Եթե այս միտումները դիտարկենք Հայաստանի Հանրապետության կազմավորման ողջ ժամանակահատվածում, կարող ենք տեսնել, որ մեր երկրում կրկին կարող ենք հանդիպել նմանատիպ զարգացման։

Մանվել Սարգսյան