24.07.2019

Аналитика

Արդյո՞ք հարաբերակցելի են ֆաշիզմը եւ քրեաօլիգարխիկ համակարգը

Звезда не активнаЗвезда не активнаЗвезда не активнаЗвезда не активнаЗвезда не активна
 

Ռուսական քարոզչամեքենան հերթական անգամ «Զվեզդա» հեռուստաալիքով եթեր արձակեց Հայաստանը վարկաբեկող տեսահոլովակ: Այս անգամ մեղադրանքները թափվեցին իշխանական կուսակցության վրա՝ նրան մեղադրեցին ֆաշիզմի մեջ, օգտագործելով Գարեգին Նժդեհի գործոնը, որի դրոշի ներքո թաքնվում է այդ կուսակցությունը: Առաջին անգամ չէ, որ ռուս քարոզիչներն օգտագործում են Նժդեհի կերպարը՝ Հայաստանին պարբերաբար այս կամ այն պահանջը ներկայացնելիս: Բայց այս անգամ ստեղծվել է մի իրավիճակ՝ ըստ «ե՛ւ ծիծաղ, ե՛ւ լաց» գծապատկերի:

Ամենեւին պատահական չէ, որ իշխող ուժը՝ Հայաստանի Հանրապետական ​​կուսակցությունը, լինելով հետխորհրդային երկրներին բնորոշ կոռուպցիոներների ու քրեական բիզնեսի գործամոլների հավաքատեղի, բարձրացրել է հայ ազգային ազատագրական շարժման ականավոր գաղափարախոս Գարեգին Նժդեհի դրոշը: Ցանկացած ոճիր միշտ թաքնվում է հայրենասիրության կարգախոսի ետեւում: Հայոց «Գողերի ու խարդախների կուսակցությունը» նույնպես դրանում բնավ ինքնատիպ չէ: Եվ այս քարոզչական զվարճահանդեսում Նժդեհի երեւույթն ընդհանրապես ոչ մի կապ չունի: Այլ բան է, որ «գողերի եւ խարդախների» այս խառնամբոխին «ֆաշիզմի» պիտակ կպցնելը շատ շքեղ նվեր է վերջիններիս համար: Ֆաշիզմը, այնուամենայնիվ, քաղաքական հասկացություն է եւ դրանով կարելի է բնորոշել քաղաքական երեւույթները: Իսկ ապաքաղաքական երեւույթը միայն կարող է օգտագործել այս պարգեւը՝ արդարացնելու համար իր հակաժողովրդական էությունը, ինչը եւ արվեց մեծ ջանասիրությամբ՝ Երեւանում հայրենասիրական իրարանցումը խթանելու միջոցով: Սրանով կարելի էր մոռանալ այս միջադեպի մասին:

Բայցեւայնպես՝ քանի առիթը ներկայացավ, կարելի է հարցնել. կա՞ արդյոք որեւիցե կապ քրեաօլիգարխիկ վարչակարգի եւ ֆաշիզմի միջեւ: Եթե հաշվի առնենք, որ ֆաշիզմը ռազմականացված նացիզմ է, ապա հնարավոր է տեսնել նման կապ: Բացատրենք ասվածը, քանի որ սա, կարծես թե, այնքան էլ դատարկ խոսակցություն չէ:

Իսկ  միտքը հետեւյալն է. երբ քրեաօլիգարխիկ վարչակարգը կանգնում է իր իշխանությունը կորցնելու վտանգի առջեւ, մշտապես փորձում է օրինականացնել ահաբեկչությունը՝ երկրում ֆաշիստական ​​վարչակարգը խրախուսելու միջոցով: Դասական օրինակ է 1930-ական թվականների Գերմանիան. սոցիալիստական ​​հեղափոխության վտանգի առջեւ հայտնված բուրժուա-օլիգարխիկ համակարգը իշխանության բերեց նացիստներին՝ Ադոլֆ Հիտլերի գլխավորությամբ: Դրանով այդ երկրում ձեռնարկվեց ֆաշիզմի հաստատման առաջին քայլը: Քսանականների սկզբին՝ համաշխարհային ֆինանսատնտեսական ճգնաժամի պայմաններում, Գերմանիայի այդ քաղաքական վերամարմնավորումը միանգամայն օրինաչափ էր: Նման սպառնալիքի առջեւ էին կանգնած շատ այլ պետություններ, նույնիսկ՝ ԱՄՆ-ը:

Փորձելով հասկանալ նկարագրված օրինաչափությունը, անհրաժեշտ է կենտրոնանալ այն երկրների իշխանությունների գործողությունների հենց գաղափարական բաղադրիչի վրա, որտեղ պետությունն օլիգարխացվում է: Յուրաքանչյուր օլիգարխիկ վարչակարգ իր գործունեության մեջ խթանում է բռնաճնշումները: Հետեւաբար, որոշակի պահի երկրում շանտաժի եւ ուժային ճնշումների (ահաբեկչության) միջոցով կայունության պահպանումն ինքնին պետք է դառնա հիմնական գրգռիչ գործոն եւ հասարակության մեջ ընկալվի որպես անօրինականության պատճառ: Սակայն, քանի որ օլիգարխիկ իշխանությունը սեփական գործունեությունն ապահովելու համար այլ գործիքակազմ չունի, իսկ հասարակությունը կարող է կազմակերպված պահանջել, որպեսզի երկրում օրինական կարգ հաստատվի, ակնհայտ է, որ իշխանությունները պետք է ներկայացնեն օրինական կարգի իրենց սեփական հայեցակարգը:

Իսկ իրենից ինչ կարող է ներկայացնել քրեաօլիգարխիկ վարչակարգի նման հայեցակարգը: Պատմության փորձը ցույց է տալիս, որ այդպիսի իշխանությունը զինվում է «ազգային կարգի ստեղծում՝ հանուն ոտնահարված ազգային արժանապատվության պաշտպանության» հասկացությամբ: Այսինքն՝ «պետական կարգ» հասկացությունը փոխարինվում է «հանուն ազգի կարգով», իսկ «քաղաքացիների արժանապատվություն» հասկացությունը՝ «ազգի արժանապատվություն» հասկացությամբ:

Ահաբեկչությունը կայունության համար գործածող իշխանությունը պարզապես այլ ելք չունի: Քրեական իշխանությունները ստիպված են բարձրացնել այս կարգախոսը ահաբեկչության օրինականացման համար: Այստեղ է տեղի ունենում ազգային խնդիրների գերակայությունների փոխարինման գործընթացը: Ներքին ահաբեկչությունը հնարավորություն է ստանում օրինականացվելու եւ իրեն արդարացնելու «ազգի ոտնահարված արժանապատվությունը» պաշտպանելու, իսկ ավելի հաճախ՝ «պատմական արդարության վերականգնման» կարգախոսով:

Սա նացիզմի դասական բանաձեւն է: Այնտեղ, որտեղ քրեա-օլիգարխիկ կարգեր են հաստատվում, անկյուն քշված հանցաշխարհը վեր է պարզում ազգայնականի դրոշը: Սակայն ոչ ամենուր է այն փրկություն դառնում նրանց համար, այլ միայն այնտեղ, ուր օրինական կարգեր եւ արդարություն հաստատելու՝ քաղաքացիների պահանջները հնարավոր են լինում փոխարինել «ազգային կարգ՝ հանուն ոտնահարված ազգային արժանապատվության պաշտպանության» գաղափարով: Եթե ​​հասարակության նման ապակողմնորոշումը ստացվում է, ապա քաղաքականություն խաղացող հանցաշխարհի հաղթարշավը ֆաշիզմի տեսքով իրականություն է դառնում: Սրա արդյունքները պարզ երեւում են բազմաթիվ երկրների պատմության օրինակներում:

Վերոնշյալ դատողությունների խորապատկերին կարելի է գնահատել Հայաստանի քաղաքական իրադրության յուրահատկությունները: Հաշվի առնելով, որ այստեղ առկա են վերը նկարագրված երեւույթների համախտանիշները ներկայացնող մի շարք հարաչափեր (պարամետրեր), կարելի է ենթադրել, որ Հայաստանի քաղաքական վիճակի ոչ կառուցողական փոխակերպման սպառնալիքը բավական մեծ է: Իսկապես, Հայաստանում առկա են հետեւյալ հարաչափերը.

- «պատմական անարդարության» եւ «ազգային արժանապատվության ոտնահարման» գործոնի բավականաչափ ուժեղ ազդեցությունը հասարակական գիտակցության վրա;

- իշխանության քրեաօլիգարխիկ տիպօրինակը եւ անլեգալ ահաբեկչությունը;

- հասարակության՝ օրինական կարգի եւ արդարության հարաճուն պահանջները:

Այս հանգամանքները ստիպում են լրջորեն մտածել՝ արմատախիլ անելու իշխանությունների քաղաքականության գաղափարախոսական այն ծրագրահենքը, որն ուշադրության կենտրոնում է դնում «կարգ՝ հանուն ազգի» գաղափարը: Սակայն նկարագրված իրավիճակում կա յուրահատուկ մի գործոն՝ հարեւան պետության (Ադրբեջանի) հետ հակամարտությունը: Այստեղ Հայաստանի իշխանությունները հայտնվեցին լուրջ իրավիճակում՝ կապված ղարաբաղյան խնդրի հետ, որտեղ միջազգային հանրության պահանջները Հայաստանի ղեկավարությանը ստիպում են գնալ զիջումների: Սա ոչ մի կերպ չի տեղավորվում «արդարության եւ ոտնահարված արժանապատվության վերականգման» գաղափարի ծիրում: Ներքին ահաբեկչության օրինականացումը պահանջում էր այլ թեզ: Քաղաքականության մեջ արմատավորվել է պատերազմի սպառնալիքով հասարակությանը շանտաժի ենթարկելու փորձը՝ երկրում կայունության խախտման դեպքում: Այսինքն՝ «ազգային կարգ» գաղափարը գտնում է լրացուցիչ արտահայտչամիջոցներ: Ի հայտ է գալիս նաեւ ռազմականացման ծրագիրը՝ «ազգ-բանակ» անվանմամբ, որը փաստորեն բացարձակապես կապ չունի ազգի անվտանգության խնդրի հետ:

Բայցեւայնպես՝ իշխանությունների ընդհանուր ռազմավարությունում գոյություն ունեցող հակասությունը կարող է հիմնական դերակատարներին կանգնեցնել սնանկության խնդրի առջեւ: Անհնար է միաժամանակ լինել «պարտվողներ» եւ ղեկավարել «պատմական արդարությունը վերականգնելու» ուղին: Ըստ երեւույթին, այս հանգամանքն է իշխանություններին քշել ծուղակը: Այս դրույթն էլ ավելի է հանգեցնում այն մտքին, որ Հայաստանի քաղաքական զարգացումը կարող է գնալ ապակառուցողական դիպաշարով: Մասնավորապես՝ իշխող ընտրախավը կարող է չխորշել իր վիճակի փրկության համար պատերազմի գործոնն օգտագործելուց: Մենք դա արդեն տեսել ենք 2016-ի ապրիլին:

Այնպես որ, ֆաշիստ անվանված՝ Հայաստանի հանրապետական կուսակցության անդամների հայրենասիրական փքուն արտահայտություններն այնքան էլ անվնաս չեն: Ուրիշ բան է, որ «Ռուսագիտպրոպը» իր կասկածելի նպատակների համար կարող էր այլ թեմաներ գտնել: Ավելի լավ կլինի, եթե ռուս հասարակությունն իր հայացքը սեւեռի սեփական երկրի նմանատիպ իրավիճակին:

Մանվել Սարգսյան