Շաբաթվա անցուդարձը մեկնաբանությամբ

Անվտանգային ճգնաժամ. ադրբեջանցի զինծառայողի ներթափանցումը Սյունիք և սահմանազատման խնդիրները

Շաբաթվա ամենաքննարկվող իրադարձություններից է դարձել Սյունիքի մարզի Շաքի գյուղ ադրբեջանցի զինծառայող Նասիմի Մուսաևի ներթափանցումը։ Նա մտել է տներից մեկը, որտեղ տանտիրուհին՝ Անի Ավետիսյանը, իր երկու անչափահաս երեխաներին պաշտպանելիս, ստացել է ոտքի ծանր հրազենային վիրավորում։ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ ադրբեջանցուն արտահանձնելու պաշտոնական պահանջ չի եղել, և քանի որ նա կրակել է ու մարդկանց տուն մտել, պատժի առնվազն մի մասը պետք է կրի Հայաստանում։ Վարչապետը նաև նշել է, որ բնակչուհին պետք է սպասեր ոստիկաններին։ Պաշտպանության նախարար Սուրեն Պապիկյանն ընդունել է, որ թերացումներ եղել են, որոնք կունենան հետևանքներ։

Միջադեպը քաղաքական սուր արձագանքների ալիք է բարձրացրել։ ԱԺ պատգամավոր Տիգրան Աբրահամյանը սա որակել է որպես ՀՀ անվտանգության համակարգի տոտալ խափանում՝ նշելով, որ պատասխանատու կառույցները զբաղված են քաղաքական հաշվեհարդարներով։ ԲՀԿ խոսնակ Իվետա Տոնոյանն իշխանություններին մեղադրել է անվտանգության ապահովման ձախողման մեջ։ «Ապրելու երկիր» կուսակցության նախագահ Մանե Թանդիլյանն էլ շեշտել է, որ ողբերգական միջադեպը նաև սահմանազատման բացակայության հետևանք է, քանի որ սահմանազատման հանձնաժողովի կանոնակարգի ընդունումից հետո սահմանի որևէ հատվածում իրական աշխատանքներ չեն իրականացվում։ Միևնույն ժամանակ, Ազգային անվտանգության ծառայությունը պաշտոնապես հերքել է Սյունիքում այլ ադրբեջանցիների փնտրելու մասին շրջանառվող լուրերը։

Տարածաշրջանային դիվանագիտություն և միջազգային հարաբերություններ

Սահմանային լարվածության ֆոնին ակտիվորեն զարգացել են արտաքին քաղաքական իրադարձությունները։ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը Թուրքմենստանում մասնակցել է ԱՊՀ երկրների ղեկավարների գագաթնաժողովին։ Այնտեղ նա առանձնազրույց է ունեցել Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանի հետ՝ քննարկելով երկկողմ տնտեսական և ռազմավարական ծրագրերում իրանական ընկերությունների ներգրավվածությունը։ Գագաթնաժողովի շրջանակներում Փաշինյանն ու Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը կարճատև զրույց են ունեցել մեկ սեղանի շուրջ, ինչպես նաև այցելել ԱՊՀ պետությունների ազգային մշակույթի և ուտեստների փառատոն։

Ոչ պաշտոնական շփումների ընթացքում ուշադրություն են գրավել նաև երկրների ղեկավարների դիտարկումներն ու կատակները․ համատեղ լուսանկարվելու արարողության ժամանակ Ալիևը Փաշինյանին կեսկատակ ասել է՝ «մեզ բաժանել էլ չի լինի», իսկ Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն լրացրել է՝ «մեզնից ո՞ւր պիտի փախչի»։ Դրանից առաջ վարչապետ Փաշինյանը սոցցանցերում հրապարակել էր հեծանվային զբոսանքի տեսանյութ՝ ադրբեջանցի երգչուհու կատարման ներքո։

Դիվանագիտական ուղղությամբ ուշագրավ էր նաև Հայաստանի և Թուրքիայի արտգործնախարարներ Արարատ Միրզոյանի և Հաքան Ֆիդանի հեռախոսազրույցը, որի ընթացքում քննարկվել են երկկողմ փոխգործակցության և տարածաշրջանային հարցեր։ Այդուհանդերձ, Անկարան շարունակում է հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորումը պայմանավորել հայ-ադրբեջանական գործընթացով։

Միջազգային կառույցների բանաձևերը, Արցախի մշակութային ժառանգությունը և Բաքվի հակադարձումը

Միջազգային հարթակներում շարունակվում են բախումները հայկական շահերի և ադրբեջանական քարոզչության միջև։ Եվրախորհրդարանն ընդունել է բանաձև՝ կոչ անելով Ադրբեջանին ազատ արձակել բոլոր քաղբանտարկյալներին և հայ գերիներին։ Ադրբեջանի Մելի Մեջլիսը խստորեն դատապարտել է այս բանաձևը՝ այն անվանելով կողմնակալ քաղաքական ճնշում և Հարավային Կովկասի նոր աշխարհաքաղաքական իրողությունների չընդունում։ «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքն էլ հայտարարել է, որ բանաձևն ընդունվել է ոչ թե ՀՀ իշխանությունների ջանքերով, այլ ի հեճուկս նրանց։

Զուգահեռաբար, Monument Watch կազմակերպությունը ահազանգել է Ադրբեջանի պետական և գիտական շրջանակների կողմից Արցախի հայկական մշակութային ժառանգության յուրացման նոր ալիքի մասին։ Կեղծ պատմագիտական թեզերով ադրբեջանցի հետազոտողները փորձում են «աղվանացնել» հայկական քրիստոնեական հուշարձանները, այդ թվում՝ Գանձասարը, Ամարասը, Դադիվանքն ու Ծիծեռնավանքը՝ արհամարհելով դրանց վրա առկա դասական հայերեն վիմագիր արձանագրությունները։

44-օրյա պատերազմի զեկույցի հանրայնացման պահանջը և անհետ կորածների հարազատների հուսահատությունը

Հասարակական-քաղաքական դաշտում սուր է մնում պատերազմի հետևանքների հարցը։ 2020թ. 44-օրյա պատերազմում և 2023թ. ադրբեջանական հարձակման հետևանքով զոհվածների և անհետ կորածների հարազատները հանդիպել են ընդդիմադիր պատգամավորների հետ։ Նրանք դժգոհություն են հայտնել պետական մարմինների անգործությունից և մտահոգություն հայտնել խաղաղության պայմանագրի այն հնարավոր կետի վերաբերյալ, որով կողմերը կարող են հետ կանչել միմյանց դեմ միջազգային դատական հայցերը։

Միևնույն ժամանակ, զոհվածների հարազատները (օրինակ՝ Արսեն Ղուկասյանը) պահանջում են, որ իշխանությունները հրապարակեն ԱԺ 44-օրյա պատերազմի քննիչ հանձնաժողովի զեկույցը, որը ուսումնասիրությունից հետո փակվել է ԱԺ գաղտնի փաստաթղթերի բաժնում։ ԱԺ խոսնակը լրագրողների հետ ճեպազրույցում խոստացել է ուսումնասիրել զեկույցի հանրայնացման հարցը։

Ներքաղաքական լարվածություն. խորհրդարանական բախումներ, ՏԻՄ ընտրություններ և Եկեղեցու շուրջ զարգացումները

Երկրի ներքաղաքական կյանքն աչքի է ընկնում բարձր լարվածությամբ ու սրացումներով։ Նորընտիր խորհրդարանում տեղի է ունեցել առաջին մեծ քաշքշոցն ու լեզվակռիվը իշխանական և ընդդիմադիր պատգամավորների միջև, ինչը հարուցվել էր բանակում մահերի, Շաքիի դեպքի և Եկեղեցու հարցերով քննիչ հանձնաժողովներ ստեղծելու ընդդիմության նախաձեռնություններից։

Եկեղեցու դեմ իրականացվող քաղաքականությանն արձագանքել է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում կայացած եպիսկոպոսների և թեմակալ առաջնորդների ժողովը, որը հանդես է եկել հայտարարությամբ՝ դատապարտելով իշխող ուժի ապօրինի միջամտությունն ու բռնաճնշումները Հայոց Եկեղեցու ներքին կյանքին ու ինքնակառավարմանը։ «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության առաջնորդ Սամվել Կարապետյանը խորհրդարանական հանձնաժողովի ստեղծումը որակել է ազգային խայտառակություն՝ միաժամանակ նշելով, որ իրենք ունեն և կունենան Արևմուտքի աջակցությունը։

Ներքաղաքական պայքարը թեժ է նաև ՏԻՄ դաշտում։ Վանաձորի նախկին քաղաքապետ Մամիկոն Ասլանյանը հայտարարել է, որ իշխող ուժը քրեաիրավական մեխանիզմներով ու բռնաճնշումներով ֆիլտրում է քաղաքական դաշտը։ Ստեփանավանում սպասվող ՏԻՄ ընտրություններին ընդառաջ ընդդիմությունը քննադատում է մյուս առաջադրված ուժերին իշխանության հետ հնարավոր հետընտրական կոալիցիաներ կազմելու համար։ Իսկ ԲՀԿ խոսնակ Իվետա Տոնոյանն անդրադարձել է ԵԽԽՎ մոնիտորինգային զեկույցին՝ ընդգծելով, որ միջազգային կառույցը փաստացի արձանագրել է նախորդ ընտրություններում ԲՀԿ-ի ձայների գողությունը։