Հինգշաբթի, Նոյեմբերի 15, 2018

Ազատ ամբիոն

Կարեւոր քայլ ինքնիշխանության ճանապարհին

Հուլիսի վերջին եւ օգոստոսի սկզբին, մարտիմեկյան իրադարձությունների լայն լուսաբանման խորապատկերին, որոնք մեծ արձագանք գտան միջազգային ասպարեզում, Հայաստանում աննկատ տեղի ունեցավ ռուսական սահմանապահ զորքերի աշխատանքների աշխուժացում: Հուլիսի 25-ին հայ-թուրքական սահմանը խախտելիս` ռուս սահմանապահները ձերբակալեցին 5 աֆղանցիների, օգոստոսի 2-ին` մի թուրք երիտասարդի, ով նույնպես փորձում էր խախտել սահմանը, իսկ օգոստոսի 7-ին`Բանգլադեշի մի քաղաքացու: Օգոստոսի 8-ին ՌԴ սահմանապահ զորքերի Արտաշատի ջոկատի նախկին զինծառայող Արմեն Մարգարյանը դիմել է Վլադիմիր Պուտինին եւ Նիկոլ Փաշինյանին` հայտարարելով, որ սահմանի հայ աշխատողների շահերը պատշաճ կերպով պաշտպանված չեն եւ կոչ է արել այդ մասով վերանայել հանրապետության տարածքում Ռուսաստանի սահմանապահ զորքերի կարգավիճակի մասին հայ-ռուսական պայմանագիրը: Նույն օրը ՀՀ Ազգային անվտանգության ծառայության տնօրեն Արթուր Վանեցյանն այցելեց ՀՀ Սահմանապահ զորքերի վարչական համալիր: Պաշտոնական տեղեկատվության համաձայն` քննարկվել են Հայաստանի սահմանապահ զորքերի առաջիկա կառուցվածքային փոփոխությունները:

Զուգահետաբար ակտիվացել են նաեւ Հայաստանում ռուսական սահմանապահ զորքերի որոշ ղեկավարներ: Այսպես` օգոստոսի 9-ին Արտաշատի սահմանային ջոկատի պետ, գնդապետ Յուրի Ուրվանովը հայտարարեց, որ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիները կազմում են իր ջոկատի առնվազն 60 տոկոսը: «Հետեւաբար, ջոկատը պետք է համարվի միջազգային: Այո, Ռուսաստանի ԱԴԾ-ի ջոկատն է, բայց այնտեղ ծառայում են ինչպես Ռուսաստանի, այնպես Հայաստանի քաղաքացիներ: Սա կարեւոր գործոն է: Մենք բոլորս պահպանում ենք Հայաստանի սահմանը՝ ինչպես մեր հայրենի սահմանը»: Ինչո՞ւ է նա անդրադառնում իր ջոկատի կազմում ռուսների եւ հայերի թվաքանակին: Ի վերջո, հայտնի փաստ է, որ այնտեղ ծառայում են նաեւ Հայաստանի քաղաքացիներ: Նույն օրը Արարատի մարզի չորս բնակիչներ պարգեւատրվեցին «Արտաշատի սահմանապահ ծառայության 60-ամյակի» հուշամեդալով եւ հայ-թուրքական սահմանը խախտողներին ձերբակալելու գործում ցուցաբերած օժանդակության համար փոքր հավելավճարներ ստացան Հայաստանում ռուսական ԱԴԾ-ի սահմանապահ վարչության կողմից:

Իհարկե, 10-12 օրվա ընթացքում տեղի ունեցած այս իրադարձություններն ավելի ամբողջական տեղեկատվության բացակայության պարագայում կարելի է մեկնաբանել որպես պատահականություն: Սակայն եթե հաշվի առնենք, որ մեր վարչապետը` ուղղակի պատասխանելով Լավրովի նախատինքներին (առանց դիվանագիտական էթիկայի), նույն ոգով բացեիբաց ասաց, որ «Ռուսաստանը պետք է հարմարվի Հայաստանում ստեղծված նոր իրավիճակին», կարելի է եզրակացնել, որ երկու երկրների հարաբերություններում բազմակողմանի մոտեցումների կուտակված պոտենցիալ էներգիան կարող է փոխակերպվել կինետիկի, ինչի առաջին նշաններն արդեն ակնհայտ են: Այստեղ չի կարելի մեղադրել կողմերից մեկին եւ պաշտպանել մյուսին: Ամեն ինչ ավելի բարդ է: Արդեն գրեթե երեսուն տարի է, ինչ Ռուսաստանը սովոր է Հայաստանի հետ հարաբերություններ կառուցել` որպես տիրոջ եւ ծառայի: Բայց դա նրա մեղքը չէ: Պարզապես մեր նախկին ղեկավարությունը` ի դեմս երեք նախագահների, «գահի դիմաց» թույլ տվեցին Հայաստանին վերաբերվել որպես վասալի՝ Ռուսաստանի կողմից ինդուլգենցիա ստանալով մեզանում տիրող անօրինականության համար:

Երկու կամ երեք ամիսների ընթացքում այս իրավիճակը հնարավոր չէ փոխել: Դեռ շատ «ջրեր պետք է հոսեն»: Ռուսաստանը եւ Արեւմուտքը պետք է հասկանան, որ Նիկոլ Փաշինյանը ոչ միայն Հայաստանի ղեկավարն է, այլեւ այն մարդը, ում իշխանության է բերել ժողովուրդը: Հետեւաբար, նա  լեգիտիմ է (ի տարբերություն նախորդ նախագահների) եւ կոչված է պաշտպանել Հայաստանի քաղաքացիների ու Հայաստան պետության շահերը: Դրա համար Հայաստանը պետք է աստիճանաբար վերակառուցվի` իրական, ոչ թե ձեւական ինքնիշխանություն ձեռք բերելու համար: Եվ այդ ինքնիշխանության կարեւոր բաղադրիչներից մեկը այլ պետության կողմից սեփական սահմանների պաշտպանության խնդիրն է: 1992թ. սեպտեմբերի 30-ին Հայաստանն ու Ռուսաստանը կնքեցին «ՀՀ տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության սահմանապահ զորքերի կարգավիճակի եւ դրանց գործունեության  պայմանների մասին» պայմանագիրը: Դրա ժամկետը չի նշվում: Բայց նրանում կա մի կետ, ըստ որի «պայմանագիրն ուժի մեջ է մնում Հայաստանի Հանրապետության տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության սահմանապահ զորքերի ներկայության ընթացքում: Այն կարող է փոխվել Կողմերի համաձայնությամբ»:

Ըստ երեւույթին, ստորագրվելուց 26 տարի անց, այս պայմանագիրը պետք է ճշգրտվի՝ ներկա իրողություններին համապատասխան:

 

Կարապետ Կալենչյան

Ռազմավարական եւ ազգային հետազոտությունների հայկական կենտրոն

ՀՀ, Երևան 0033, Երզնկյան 75

Հեռ.՝

+374 10 528780 / 274818

Էլ. փոստ՝

info@acnis.am

Վեբկայք՝

www.acnis.am